جهان در آستانه تغییر نظم؛ اما در مورد چه نظمی صحبت میکنیم؟
چکیده: نظم جهانی بر پایه قدرت و منطق سلطه و استعمار جهان در حال فروپاشی ست و این مقاله با بررسی سیر تاریخی شکل‌گیری هژمونی آمریکا، به تبیین بحران مشروعیت و افول نظم تک‌قطبی می‌پردازد. استدلال اصلی آن، نقش مقاومت و استقلال‌طلبی ملت‌ها، با الهام از تجربه ایران، در به چالش کشیدن سلطه آمریکا و شکل‌گیری نظمی نوین است.
اصلا نظم چیست و چگونه شکل می‌گیرد؟
نظم مجموعه‌ای از قواعد، قوانین و مناسبات قدرت است که روابط میان افراد و بازیگران مختلف را تنظیم می‌کند. به بیان ساده، نظم تعیین می‌کند چه کسی حق تصمیم‌گیری دارد، چه کسی باید از چه قواعدی پیروی کند و منابع و امکانات چگونه توزیع شوند.
در یک مدرسه، نظم حاکم، از پوشش و ساعت ورود و خروج تا اختیارات مدیر، معلمان و دانش‌آموزان را مشخص می‌کند. برای حفظ این نظم نیز آیین‌نامه، سازوکار نظارتی و ابزارهای برخورد وجود دارد.
حالا به نظم حاکم بر یک شهر نگاه کنیم. قدرت میان فرمانداری، شهرداری، شورای شهر، دستگاه قضایی و پلیس مشخص شده است. این نظم ، از قوانین ساخت‌وساز تا میزان سوخت و شیوه توزیع کالاهای اساسی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اما ثبات هر نظمی فقط به قانون و قدرت وابسته نیست؛ بلکه به مقبولیت و پذیرش آن و تحقق آرمان و شعاری که بر آن
پایه ریزی شده است نیز بستگی دارد.
نظم جهانی؛ چه کسی قواعد بازی را تعیین می‌کند؟
حالا با یک نگاه ماهواره‌ای به جهان نگاه کنیم. کشورها از نظر قدرت نظامی، اقتصادی و سیاسی در موقعیت یکسانی نیستند. بنابراین سؤال این است: چه کسی قواعد بازی را تعیین می‌کند؟ چه کسی بر تجارت، انرژی و مناسبات مالی جهان مسلط است؟
برای پاسخ باید به تاریخ نگاه کنیم.
ریشه‌های نظم دریامحور مدرن را می‌توان در برتری دریایی قدرت‌های اروپایی، به‌ویژه انگلستان، جست‌وجو کرد.
با حمله اروپایی ها به سرزمین میانه و از کار انداختن تجارت زمینی (در دوره قصه ای که نظم جهان را تغییر داد ببینید) کنترل آبراه‌ها و مسیرهای تجاری به معنای تسلط بر تجارت و منابع جهان شد. انگلستان بعد از جنگ جهانی اول با تجزیه عثمانی و کنترل آبراهه ها و مناطق استراتژیک،و قراردادن پوند به عنوان ارز جهانی، و همینطور با ایجاد سازمان ملل متحد به امپراتور جهان تبدیل شد.
اما جنگ جهانی دوم نقطه انتقال این قدرت بود. پس از جنگ، آمریکا با طراحی ساختارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی جدید، جایگاه قدرت مسلط را به دست گرفت. سازمان ملل متحد، نظام مالی برتون وودز(ویدیو پترودلار را ببینید) صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در همین دوره شکل گرفتند و دلار به محور نظام مالی جهان تبدیل شد.